عمر خيام نيشابورى

 دنيا به مراد رانده گير، آخر چه ؟........وين نامه ي عمر خوانده گير، آخر چه ؟
گيرم كه به كام دل بماندى صد سال .....       صد سال دگر بمانده گير ، آخر چه ؟ 
 

برخيز    و    بيا    بـتا    براي   دل   ما حل کن به جمال خويشتن مشکل ما يک  کوزه  شراب  تا  بهم  نوش کـنيم زان  پيش  که  کوزه‌ها کنند از گـل ما *** قرآن  که  مهين  کلام خوانـند آن را گـه  گاه  نه  بر  دوام  خوانـند  آن را بر   گرد  پياله  آيتي  هست  مـقيم کاندر  همه  جا  مدام خوانـند آن را *** گر مي نخوري طعنه مزن مستانرا بـنياد  مکن  تو  حيله  و دستانرا تو غره بدان مشو که مي مينخوري صد لقمه خوري که مي غلام‌ست آنرا *** هر  چند  که  رنگ و بوي زيباسـت مرا چون  لاله  رخ  و چو سرو بالاست مرا معـلوم   نـشد  که  در  طربخانه  خاک نـقاش   ازل   بـهر   چه   آراسـت   مرا *** مائيم و مي و مطرب و اين کنج خراب جان و دل و جام و جامه در رهن شراب فارغ  ز  اميد  رحـمـت  و  بيم عذاب آزاد  ز  خاک  و  باد  و  از آتـش و آب *** آن  قصر  که  جمشيد در او جام گرفـت آهو   بـچـه   کرد   و   شير  آرام  گرفـت بـهرام  کـه  گور  مي‌گرفتي  همه  عمر ديدي   کـه   چگونه   گور  بهرام  گرفـت *** ابر  آمد  و  باز بر سر سبزه گريسـت بي   باده   ارغوان   نـميبايد  زيسـت اين سبزه که امروز تماشاگه ماست تا  سبزه  خاک  ما تماشاگه کيست *** اکـنون  که  گل  سعادتت پربار است دست  تو ز جام مي چرا بيکار است مي‌خور که زمانه دشمني غدار است دريافـتـن   روز   چنين  دشوار  است *** امروز    ترا    دسـترس   فردا   نيسـت و  انديشه  فردات  بجز  سودا  نيسـت ضايع مکن اين دم ار دلت شيدا نيست کاين  باقي  عمر  را  بـها  پيدا نيسـت *** اي   آمده   از   عالـم   روحاني   تـفـت حيران شده در پنج و چهار و شش و هفت مي    نوش   نداني   ز   کـجا   آمده‌اي خوش  باش  نداني بکجا خواهي رفت *** اي   چرخ   فلـک   خرابي  از  کينه  تـسـت بيدادگري       شيوه       ديرينـه       تـسـت اي    خاک    اگر    سينـه    تو   بـشـکافـند بـس  گوهر  قيمتي  که  در  سينه  تسـت *** ايدل   چو   زمانه   مي‌کند  غمـناکـت ناگـه    برود    ز    تـن    روان    پاکـت بر سبزه نشين و خوش بزي روزي چند زان  پيش  که سبزه بردمد از خاکـت *** اين   بـحر  وجود  آمده  بيرون  ز  نهفـت کس نيست که اين گوهر تحقيق نسفت هر  کس  سخني  از سر سودا گفتـند ز  آنروي  که هست کس نميداند گفت *** اين کوزه چو من عاشق زاري بوده است در   بـند   سر   زلف   نـگاري   بوده‌سـت اين   دستـه  کـه  بر  گردن  او  مي‌بيني دستي‌ست  که  برگردن ياري بوده‌ست *** اين   کوزه   که  آبـخواره  مزدوري  اسـت از  ديده  شاهست و دل دستوري است هر کاسه مي که بر کف مخموري است از  عارض  مستي و لب مستوري است *** اين  کهنـه  رباط  را  که  عالم  نام اسـت و   آرامگـه   ابلـق   صبح  و  شام  اسـت بزمي‌ست که وامانده صد جمشيد است قصريسـت  که  تکيه‌گاه صد بهرام است *** اين  يکد  و  سه  روز  نوبت  عمر گذشـت چون   آب   بـجويبار   و  چون  باد  بدشـت هرگز   غـم   دو   روز   مرا   ياد  نـگـشـت روزيکـه   نيامده‌سـت   و  روزيکه  گذشت *** بر چهره گل نسيم نوروز خوش است در صحن چمن روي دلفروز خوش است از دي که گذشت هر چه گويي خوش نيست خوش باش و ز دي مگو که امروز خوش است *** پيش  از  من  و  تو  ليل  و  نـهاري بوده اسـت گردنده    فـلـک    نيز    بـکاري    بوده   اسـت هرجا   کـه   قدم   نـهي   تو   بر   روي   زمين آن    مردمـک    چشـم‌نـگاري    بوده    اسـت *** تا   چـند   زنـم   بروي   درياها   خشـت بيزار    شدم   ز   بت‌پرستان   کـنـشـت خيام   کـه   گفـت  دوزخي  خواهد  بود کـه   رفـت  بدوزخ  و  که  آمد  ز  بهشت *** ترکيب  پياله‌اي که درهم پيوست بشکستن  آن  روا نميدارد مست چندين سر و پاي نازنين از سر و دست از مهر که پيوست و به کين که شکست *** ترکيب  طبايع  چون  بکام تو دمي اسـت رو  شاد  بزي  اگرچه برتو ستمي اسـت با   اهـل   خرد   باش   که  اصـل  تـن  تو گردي  و نسيمي و غباري و دمي است *** چون   ابر   به  نوروز  رخ  لاله  بشـسـت برخيز   و  بجام  باده  کـن  عزم  درسـت کاين  سبزه  که امروز تماشاگه ماست فردا  همه  از  خاک  تو  برخواهد رسـت *** چون  بلبل  مست راه در بستان يافت روي  گل  و  جام  باده را خندان يافـت آمد   بـه  زبان  حال  در  گوشم  گفـت درياب  که  عمر  رفته  را  نتوان  يافـت *** چون  چرخ  بکام يک خردمند نگشت خواهي تو فلک هفت شمر خواهي هشت چون  بايد  مرد و آرزوها همه هشت چه مور خورد بگور و چه گرگ بدشت *** چون    لالـه    بـنوروز    قدح    گير    بدسـت با   لالـه   رخي   اگر   ترا   فرصـت  هـسـت مي   نوش   بـخرمي   که  اين  چرخ  کـهـن ناگاه    ترا    چون    خاک    گرداند    پـسـت *** چون نيست حقيقت و يقين اندر دست نتوان به اميد شک همه عمر نشست هان تا ننهيم جام مي از کف دست در بي خبري مرد چه هشيار و چه مست *** چون نيست ز هر چه هست جز باد بدست چون هست بهرچه هست نقصان و شکست انـگار  که  هرچه  هست  در  عالم نيست پـندار  که  هرچه  نيست  در  عالم هست *** خاکي   کـه   بزير   پاي   هر   ناداني   اسـت کـف    صـنـمي    و    چـهره    جاناني   است هر   خشـت   کـه   بر   کنگره   ايواني  اسـت انـگـشـت      وزير     يا     سلـطاني     اسـت *** دارنده   چو   ترکيب  طـبايع  آراسـت از بهر چه او فکندش اندر کم و کاست گر  نيک آمد شکستن از بهر چه بود ورنيک  نيامد  اين صور عيب کراست *** در  پرده  اسرار  کسي  را  ره نيسـت زين  تعبيه  جان  هيچکس آگه نيست جز  در  دل  خاک هيچ منزلگه نيسـت مي خور که چنين فسانه‌ها کوته نيست *** در   خواب   بدم   مرا  خردمـندي  گـفـت کز  خواب  کسي  را گل شادي نشکفت کاري  چکـني  که  با  اجل  باشد جفـت مي  خور  که  بزير  خاک  ميبايد  خـفـت *** در  دايره‌اي  که  آمد  و  رفتـن ماسـت او   را  نه  بدايت  نه  نـهايت  پيداسـت کس مي نزند دمي در اين معني راست کاين  آمدن  از  کجا  و رفتن بکجاسـت *** در  فصـل  بهار  اگر  بتي  حور  سرشـت يک  ساغر  مي  دهد  مرا بر لب کشـت هرچـند   بـنزد   عامه  اين  باشد  زشت سـگ  بـه  زمن  ار  برم  دگر  نام بهشت *** درياب  که  از  روح جدا خواهي رفـت در   پرده  اسرار  فـنا  خواهي  رفـت مي   نوش   نداني  از  کـجا  آمده‌اي خوش باش نداني به کجا خواهي رفت *** ساقي گل و سبزه بس طربناک شده‌ست درياب  که  هفته  دگر خاک شده‌سـت مي  نوش  و  گلي بچين که تا درنگري گل خاک شده‌ست و سبزه خاشاک شده‌ست *** عـمريسـت   مرا   تيره  و  کاريست  نه  راسـت محنـت   همـه   افزوده  و  راحت  کم  و  کاست شـکر    ايزد   را   کـه   آنچه   اسباب   بـلاسـت ما     را    ز    کـس    دگر    نـميبايد    خواسـت *** فصـل  گل  و  طرف  جويبار  و لب کشت با يک دو سه اهل و لعبتي حور سرشت پيش   آر   قدح  کـه  باده  نوشان  صـبوح آسوده  ز  مسجدند  و  فارغ  ز  کنـشـت *** گر  شاخ  بقا  ز  بيخ  بختت رست اسـت ور  بر  تن  تو  عمر لباسي چست اسـت در   خيمـه   تـن   که  سايباني‌سـت  ترا هان تکيه مکن که چارميخش سست است *** گويند  کسان  بهشت  با  حور  خوش اسـت مـن   ميگويم   کـه   آب  انگور  خوش  اسـت اين  نـقد  بگير  و  دست  از  آن  نـسيه  بدار کاواز   دهـل   شنيدن  از  دور  خوش  اسـت *** گويند   مرا   که  دوزخي  باشد  مـسـت قوليسـت  خلاف  دل  در آن نتوان بست گر   عاشـق   و  ميخواره  بدوزخ  باشـند فردا  بيني  بهشت همچون کف دسـت *** من  هيچ  ندانم که مرا آنکه سرشت از  اهل  بهشت  کرد  يا  دوزخ زشـت جامي  و  بتي و بربطي بر لب کشت اين هر سه مرا نقد و ترا نسيه بهشت *** مهـتاب   بـنور   دامن   شب   بشکافت مي  نوش دمي بهتر از اين نتوان يافت خوش باش و مينديش که مهتاب بسي اندر  سر  خاک  يک  بيک خواهد تافـت *** مي  خوردن  و  شاد بودن آيين منسـت فارغ  بودن  ز  کفر  و  دين  دين منسـت گفتم  به  عروس  دهر کابين تو چيست گـفـتا    دل   خرم   تو   کابين   منسـت *** مي لعل مذابست و صراحي کان است جسم است پياله و شرابش جان است آن جام بلورين که ز مي خندان است اشکي است که خون دل درو پنهان است *** مي   نوش   که   عمر  جاوداني  اينـسـت خود   حاصـلـت   از   دور   جواني  اينسـت هـنـگام   گـل   و  باده  و  ياران  سرمست خوش   باش  دمي  که  زندگاني  اينسـت *** نيکي  و  بدي  که در نهاد بشر است شادي و غمي که در قضا و قدر است با  چرخ  مکن  حواله  کاندر  ره عـقـل چرخ  از  تو  هزار  بار  بيچاره‌تر  اسـت *** در  هر  دشتي  که لاله‌زاري بوده‌ست از  سرخي  خون  شهرياري بوده‌سـت هر   شاخ   بنفـشـه  کز  زمين  ميرويد خالي است که بر رخ نگاري بوده‌ست *** هر ذره که در خاک زميني بوده است پيش از من و تو تاج و نگيني بوده است گرد   از   رخ   نازنين  بـه  آزرم  فـشان کانهـم  رخ  خوب  نازنيني  بوده است *** هر  سبزه که برکنار جوئي رسته است گويي  ز لب فرشته خويي رسته است پا   بر   سر   سبزه  تا  بـخواري  نـنـهي کان سبزه ز خاک لاله رويي رسته است *** يک  جرعه  مي ز ملک کاووس به اسـت از  تخت  قباد  و  ملکت  طوس  به اسـت هر   نالـه   کـه   رندي   به  سـحرگاه  زند از   طاعـت   زاهدان  سالوس  به  اسـت *** چون عمر بسر رسد چه شيرين و چه تلخ پيمانه  که پر شود چه بغداد و چه بلخ مي نوش که بعد از من و تو ماه بسي از  سلخ  به  غره  آيد  از غره به سلـخ *** آنانکـه    مـحيط    فـضـل   و   آداب   شدند در   جمـع   کـمال   شمع  اصـحاب  شدند ره    زين    شـب    تاريک    نـبردند    برون گفتـند   فـسانـه‌اي   و   در   خواب  شدند *** آن  را که به صحراي علل تاخته‌اند بي   او  همه  کارها  بپرداختـه‌اند امروز    بهانـه‌اي    در   انداختـه‌اند فردا همه آن بود که در ساخته‌اند *** آنها که کهن شدند و اينها که نوند هر کس بمراد خويش يک تک بدوند اين  کهنه جهان بکس نماند باقي رفـتـند  و  رويم  ديگر  آيند  و  روند *** آنکس که زمين و چرخ و افلاک نهاد بس  داغ  که  او بر دل غمناک نهاد بسيار لب چو لعل و زلفين چو مشک در  طبل  زمين  و  حقه  خاک نـهاد *** آرند      يکي      و     ديگري     بربايند بر  هيچ  کسي  راز  همي نگـشايند ما   را  ز  قضا  جز  اين  قدر  نـنـمايند پيمانـه   عـمر  ما  است  مي‌پيمايند *** اجرام   که   ساکنان  اين  ايوانـند اسـباب       تردد      خردمـندانـند هان  تاسر  رشته خرد گم نکني کانان    کـه   مدبرند   سرگردانـند *** از  آمدنم  نـبود  گردون  را سود وز رفتن من جلال و جاهش نفزود وز هيچ کسي نيز دو گوشم نشنود کاين آمدن و رفتنم از بهر چه بود *** از   رنـج  کـشيدن  آدمي  حر  گردد قطره چو کشد حبس صدف در گردد گر   مال  نماند  سر  بـماناد  بـجاي پيمانـه  چو  شد  تهي  دگر پر گردد *** افسوس که سرمايه ز کف بيرون شد در پاي اجل بسي جگرها خون شد کس نامد از آن جهان که پرسم از وي کاحوال  مسافران  عالـم  چون  شد *** افـسوس  که  نامه  جواني  طي  شد و   آن   تازه   بـهار  زندگاني  دي  شد آن  مرغ  طرب  که  نام  او  بود شـباب افـسوس  ندانم  که کي آمد کي شد *** اي بس که نباشيم و جهان خواهد بود ني  نام  زما  و ني‌نشان خواهد بود زين  پيش  نبوديم  و  نبد هيچ خلـل زين پس چو نباشيم همان خواهد بود *** اين   عقـل   کـه  در  ره  سـعادت  پويد روزي    صد    بار    خود    ترا   مي‌گويد درياب   تو  اين  يکدم  وقتت  کـه  نـئي آن    تره    کـه    بدروند   و   ديگر   رويد *** اين   قافله   عمر  عجـب  ميگذرد درياب  دمي  کـه با طرب ميگذرد ساقي غم فرداي حريفان چه خوري پيش  آر پياله را که شب ميگذرد *** بر   پشـت   مـن  از  زمانـه  تو  ميايد وز    مـن   هـمـه   کار   نانـکو   ميايد جان  عزم  رحيل  کرد  و  گفتم بـمرو گفـتا    چکـنـم    خانـه    فرو    ميايد *** بر چرخ فلک هيچ کسي چير نشد وز خوردن آدمي زمين سير نشد مغرور  بداني که نخورده‌ست ترا تعجيل  مکن هم بخورد دير نشد *** بر  چشم  تو  عالم ارچه مي‌آرايند مـگراي   بدان  که  عاقلان  نگرايند بـسيار  چو  تو  روند  و  بسيار آيند برباي  نصيب  خويش  کـت  بربايند *** بر من قلم قضا چو بي من رانند پس نيک و بدش ز من چرا ميدانند دي بي من و امروز چو دي بي من و تو فردا به چه حجتم به داور خوانند *** تا  چند  اسير  رنـگ  و  بو  خواهي شد چند از پي هر زشت و نکو خواهي شد گر   چشـمـه  زمزمي  و  گر  آب  حيات آخر   بـه   دل  خاک  فرو  خواهي  شد *** تا     راه     قـلـندري     نـپويي    نـشود رخـساره   بـخون   دل   نشويي   نشود سودا  چه  پزي  تا که چو دلسوختـگان آزاد    بـه    ترک   خود   نـگويي   نـشود *** تا  زهره و مه در آسمان گشت پديد بهـتر  ز  مي  ناب  کسي  هيچ  نديد من  در  عجبم ز ميفروشان کايشان به  زانکه  فروشند چه خواهند خريد *** چون روزي و عمر بيش و کم نتوان کرد دل  را  به کم و بيش دژم نتوان کرد کار من و تو چنانکه راي من و تست از موم بدست خويش هم نتوان کرد *** حيي  که  بـقدرت  سر  و رو مي‌سازد هـمواره   هـم   او  کار  عدو  مي‌سازد گويند    قرابـه    گر    مسـلـمان   نـبود او  را  تو  چه  گويي کـه کدو مي‌سازد *** در   دهر  چو  آواز  گـل  تازه  دهـند فرماي  بتا  که مي به اندازه دهند از  حور  و  قصور و ز بهشت و دوزخ فارغ  بنشين که آن هر آوازه دهند *** در  دهر  هر  آن که نيم ناني دارد از   بـهر   نشسـت  آشياني  دارد نه خادم کس بود نه مخدوم کسي گو شاد بزي که خوش جهاني دارد *** دهقان قضا بسي چو ما کشت و درود غـم  خوردن  بيهوده  نميدارد  سود پر  کن  قدح  مي  به کفم درنـه زود تا  باز  خورم  که  بودنيها  همـه بود *** روزيست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد ابر   از   رخ   گـلزار  هـمي  شويد  گرد بلـبـل   بـه   زبان   پهلوي   با   گل  زرد فرياد  همي  کند  کـه  مي  بايد  خورد *** زان    پيش   کـه   بر   سرت   شـبيخون   آرند فرماي      کـه      تا      باده     گـلـگون     آرند تو    زر    نـئي    اي    غافـل   نادان   کـه   ترا در     خاک     نـهـند     و     باز     بيرون    آرند *** عمرت  تا  کي به خودپرستي گذرد يا  در  پي  نيستي و هسـتي گذرد مي نوش که عمريکه اجل در پي اوست آن به که به خواب يا به مستي گذرد *** کـس   مشکـل   اسرار   اجل  را  نگشاد کـس   يک   قدم  از  دايره  بيرون  نـنـهاد مـن    مي‌نـگرم   ز   مبتدي   تا   اسـتاد عجز  است  به  دست هر که از مادر زاد *** کم  کن طمع از جهان و ميزي خرسند از   نيک   و   بد   زمانه  بـگـسـل  پيوند مي  در  کف  و زلف دلبري گير کـه زود هـم   بـگذرد  و  نماند  اين  روزي  چند *** گرچـه   غـم   و  رنج  من  درازي  دارد عيش   و   طرب   تو   سرفرازي   دارد بر  هر  دو  مکن  تکيه که دوران فلـک در    پرده    هزار    گونـه    بازي   دارد *** گردون  ز  زمين  هيچ  گـلي برنارد کش نشکند و هم به زمين نسپارد گر   ابر   چو   آب   خاک  را  بردارد تا  حشر  همـه  خون  عزيزان بارد *** گر  يک  نفـسـت  ز  زندگاني  گذرد مـگذار  که  جز  به  شادماني گذرد هشدار  که سرمايه سوداي جهان عمرست  چنان کش گذراني گذرد *** گويند بهشت و حورعين خواهد بود آنجا مي و شير و انگبين خواهد بود گر ما مي و معشوق گزيديم چه باک چون  عاقبت  کار چنين خواهد بود *** گويند  بهشـت  و  حور  و  کوثر  باشد جوي مي و شير و شهد و شکر باشد پر   کـن   قدح  باده  و  بر  دستـم  نـه نـقدي  ز  هزار  نسيه  خوشتر باشد *** گويند  هر  آن  کـسان  کـه  با  پرهيزند زانـسان   کـه   بميرند   چنان  برخيزند ما  با  مي  و  معـشوقـه  از آنيم مدام باشد  که  به  حشرمان چنان انـگيزند *** مي خور که ز دل کثرت و قلت ببرد و  انديشه  هفتاد  و  دو  ملت بـبرد پرهيز  مکن  ز  کيميايي  کـه  از  او يک  جرعه  خوري  هزار  علت بـبرد *** هر   راز   کـه   اندر  دل  دانا  باشد بايد   کـه   نهفته‌تر  ز  عنـقا  باشد کاندر  صدف  از  نهفتـگي  گردد  در آن  قـطره  کـه  راز  دل  دريا  باشد *** هر صبح که روي لاله شبنم گيرد بالاي بنفشه در چمن خم گيرد انصاف مرا ز غنچه خوش مي‌آيد کو  دامن خويشتن فراهم گيرد *** هرگز  دل من ز علم محروم نشد کم  ماند ز اسرار که معلوم نشد هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز معلومم شد که هيچ معلوم نشد *** هـم    دانـه    اميد   به   خرمـن   ماند هـم  باغ  و  سراي  بي  تو و من ماند سيم  و  زر  خويش از درمي تا بـجوي با  دوست  بخور  گر  نه بدشمـن ماند *** ياران  موافق  همه از دست شدند در پاي اجل يکان يکان پست شدند خورديم ز يک شراب در مجلس عمر دوري دو سه پيشتر ز ما مست شدند *** يک   جام  شراب  صد  دل  و  دين  ارزد يک   جرعـه   مي  مملکـت  چين  ارزد جز  باده  لعـل  نيسـت  در  روي  زمين تلـخي   کـه   هزار   جان  شيرين  ارزد *** يک   قـطره   آب  بود  با  دريا  شد يک  ذره  خاک  با زمين يکـتا شد آمد شدن تو اندرين عالم چيست آمد  مگـسي  پديد  و  ناپيدا  شد *** يک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد از کوزه شکسته‌اي دمي آبي سرد مامور  کم  از  خودي چرا بايد بود يا خدمت چون خودي چرا بايد کرد *** آن   لـعـل   در   آبگينـه   ساده  بيار و  آن  محرم  و مونـس هر آزاده بيار چون  ميداني  که  مدت عالـم خاک باد  است  که  زود  بـگذرد  باده بيار *** از بودني ايدوست چه داري تيمار وزفکرت  بيهوده  دل  و جان افکار خرم بزي و جهان بشادي گذران تدبير  نـه  با  تو  کرده‌اند  اول کار *** افـلاک   که  جز  غم  نفزايند  دگر نـنـهـند    بـجا    تا    نربايند    دگر ناآمدگان    اگر    بدانـند   کـه   ما از  دهر  چه  ميکـشيم  نايند  دگر *** ايدل غم اين جهان فرسوده مخور بيهوده نئي غمان بيهوده مخور چون بوده گذشت و نيست نابوده پديد خوش باش غم بوده و نابوده مخور *** ايدل  همه اسباب جهان خواسته گير باغ   طربـت   به   سبزه  آراستـه  گير و آنگاه بر آن سبزه شبي چون شبنم بنشسـتـه   و   بامداد   برخاسته  گير *** اين  اهل  قبور  خاک  گشتند  و غـبار هر   ذره   ز   هر   ذره   گرفـتـند  کـنار آه اين چه شراب است که تا روز شمار بيخود  شده  و  بي‌خبرند از همـه کار *** خشـت  سر  خم  ز ملکت جم خوشتر بوي    قدح   از   غذاي   مريم   خوشـتر آه     سـحري     ز     سينـه     خـماري از   نالـه   بوسـعيد   و   ادهم   خوشـتر *** در     دايره     سـپـهر     ناپيدا    غور جامي‌ست که جمله را چشانند بدور نوبـت  چو  به  دور  تو  رسد  آه مکن مي نوش به خوشدلي که دور است نه جور *** دي       کوزه‌گري       بديدم       اندر      بازار بر    پاره    گـلي   لـگد   هـمي   زد   بـسيار و   آن   گـل   بزبان   حال   با   او  مي‌گـفـت مـن     هـمـچو    تو    بوده‌ام    مرا    نيکودار *** ز آن مي که حيات جاودانيست بخور سرمايه  لذت  جواني است بخور سوزنده چو آتش است ليکن غم را سازنده چو آب زندگاني است بخور *** گر  باده  خوري  تو با خردمـندان خور يا  با  صنمي  لاله رخي خـندان خور بسيار  مخور  و  رد مکن فاش مساز اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور *** وقت سحر است خيز اي طرفه پسر پر   باده   لعـل   کـن  بـلورين  ساغر کاين  يکدم  عاريت  در  اين گنج فـنا بـسيار    بـجوئي    و    نيابي    ديگر *** از   جملـه   رفـتـگان   اين   راه  دراز باز   آمده  کيسـت  تا  بـما  گويد  باز پـس  بر  سر  اين  دو  راهه آز و نياز تا   هيچ   نماني  کـه  نـمي‌آيي  باز *** اي   پير   خردمند  پگـه‌تر  برخيز و  آن  کودک  خاکبيز را بنـگر تيز پندش ده گو که نرم نرمک مي‌بيز مـغز  سر  کيقباد  و چشم پرويز *** وقت سحر است خيز اي مايه ناز نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز کانـها   کـه   بجايند  نپايند  بسي و  آنها  که شدند کس نـميايد باز *** مرغي ديدم نشسته بر باره طوس در   پيش   نهاده  کلـه  کيکاووس با کله همي گفت که افسوس افسوس کو بانگ جرسها و کجا ناله کوس *** جامي  است  که  عقـل  آفرين ميزندش صد   بوسـه  ز  مهر  بر  جـبين  ميزندش اين   کوزه‌گر   دهر   چـنين   جام  لـطيف مي‌سازد    و    باز   بر   زمين   ميزندش *** خيام  اگر  ز باده مستي خوش باش با ماهرخي اگر نشستي خوش باش چون عاقبت کار جهان نيستي است انگار که نيستي چو هستي خوش باش *** در     کارگـه    کوزه‌گري    رفـتـم    دوش ديدم   دو   هزار   کوزه   گويا  و  خـموش ناگاه      يکي     کوزه     برآورد     خروش کو   کوزه‌گر   و   کوزه‌خر   و  کوزه  فروش *** ايام   زمانه  از  کسي  دارد  ننـگ کو   در  غم  ايام  نشيند  دلتـنـگ مي خور تو در آبگينه با ناله چنگ زان  پيش  که آبگينه آيد بر سنگ *** از  جرم  گل  سياه  تا  اوج  زحـل کردم همه مشکلات کلي را حل بگشادم بندهاي مشکل به حيل هر  بند گشاده شد بجز بند اجل *** با  سرو  قدي تازه‌تر از خرمن گل از دست منه جام مي و دامن گل زان پيش که ناگه شود از باد اجل پيراهـن  عمر  ما  چو پيراهن گل