حافظ

Khajeh Shamseddin Mohammad Hafez Shirazi, 1319 - 1389 A.D.
He integrated wisdom and language in the form of mystical poetry.

درخـت  دوستي  بنشان  که کام دل به بار آرد نـهال   دشمـني  برکن  که  رنج  بي‌شمار  آرد چو  مهـمان  خراباتي  بـه  عزت  باش  با رندان که  درد سر کشي جانا گرت مستي خمار آرد شـب  صحبت  غنيمت  دان که بعد از روزگار ما بسي  گردش  کند گردون بسي ليل و نهار آرد عماري  دار ليلي را که مهد ماه در حکم است خدا  را  در  دل  اندازش  که بر مجـنون گذار آرد بهار عمر خواه اي دل وگرنه اين چمن هر سال چو  نسرين صد گل آرد بار و چون بلبل هزار آرد خدا  را  چون  دل  ريشم قراري بست با زلفـت بـفرما   لعـل  نوشين  را  که  زودش  باقرار  آرد در  اين  باغ از خدا خواهد دگر پيرانه سر حافظ نـشيند  بر  لب  جويي  و  سروي  در  کـنار آرد

منـم  کـه  ديده  به  ديدار  دوست کردم باز چـه  شـکر  گويمت  اي  کارساز  بنده  نواز نيازمـند    بـلا   گو   رخ   از   غـبار   مـشوي کـه  کيمياي  مراد  اسـت  خاک  کوي  نياز ز  مشکـلات  طريقت  عنان  مـتاب  اي  دل کـه   مرد  راه  نينديشد  از  نـشيب  و  فراز طـهارت  ار  نه  به  خون  جگر  کند عاشـق به قول مفتي عشقش درست نيست نماز در   اين   مـقام   مجازي  بجز  پيالـه  مـگير در  اين  سراچه  بازيچه  غير  عشـق  مـباز بـه   نيم  بوسه  دعايي  بخر  ز  اهـل  دلي کـه  کيد  دشمنت  از جان و جسم دارد باز فکـند   زمزمـه   عشق   در  حجاز  و  عراق نواي   بانـگ   غزل‌هاي   حافـظ   از   شيراز

اي  هدهد  صبا  به  سبا  مي‌فرستـمـت بنـگر  کـه  از  کجا  به  کجا  مي‌فرستمت حيف  است  طايري چو تو در خاکدان غم زين   جا   به  آشيان  وفا  مي‌فرستـمـت در  راه  عشق  مرحله قرب و بعد نيسـت مي‌بينـمـت   عيان  و  دعا  مي‌فرستمت هر  صبح  و  شام  قافلـه‌اي از دعاي خير در  صحبت  شمال  و  صبا  مي‌فرستمـت تا   لشـکر   غمت  نکند  ملـک  دل  خراب جان   عزيز   خود   به  نوا  مي‌فرستـمـت اي  غايب  از نظر که شدي همنشين دل مي‌گويمـت    دعا   و   ثنا   مي‌فرستمـت در   روي   خود   تفرج  صـنـع  خداي  کـن کايينـه     خداي     نـما     مي‌فرستـمـت تا  مـطربان  ز  شوق  منت  آگهي  دهـند قول  و  غزل  به  ساز و نوا مي‌فرستمـت ساقي  بيا  که هاتف غيبم به مژده گفت با   درد  صبر  کن  که  دوا  مي‌فرستـمـت حافظ  سرود  مجلس  ما ذکر خير توست بشتاب هان که اسب و قبا مي‌فرستمت

اگر به مذهب تو خون عاشق است مباح

اگر  به  مذهب  تو خون عاشق است مـباح صلاح ما همه آن است کان تو راست صلاح سواد   زلـف   سياه   تو   جاعل  الظـلـمات بياض   روي   چو   ماه   تو   فالـق  الاصـباح ز  چين  زلف  کمندت  کسي نيافت خـلاص از   آن   کمانچـه  ابرو  و  تير  چشـم  نـجاح ز  ديده‌ام  شده  يک  چشمه  در کـنار روان کـه    آشـنا    نـکـند   در   ميان   آن   مـلاح لـب   چو  آب  حيات  تو  هسـت  قوت  جان وجود   خاکي   ما  را  از  اوسـت  ذکر  رواح بداد   لعـل   لبـت   بوسه‌اي  بـه  صد  زاري گرفـت  کام  دلم  ز  او  به  صد  هزار  الـحاح دعاي    جان    تو    ورد    زبان   مـشـتاقان هـميشـه  تا  که  بود  متصل  مسا  و صباح صـلاح   و  توبـه  و  تقوي  ز  ما  مجو  حافـظ ز رند و عاشق و مجنون کسي نيافت صلاح

صحن بستان ذوق بخش و صحبت ياران خوش است

صحن  بستان  ذوق بخش و صحبت ياران خوش است وقت گل خوش باد کز وي وقت ميخواران خوش است از   صـبا   هر   دم   مـشام  جان  ما  خوش  مي‌شود آري   آري   طيب   انـفاس   هواداران   خوش   اسـت ناگـشوده    گـل    نـقاب   آهنـگ   رحلـت   ساز   کرد نالـه  کـن  بلبل  که  گلبانگ  دل  افکاران خوش است مرغ   خوشـخوان   را  بشارت  باد  کاندر  راه  عـشـق دوسـت  را  با  ناله  شب‌هاي  بيداران  خوش  اسـت نيسـت  در  بازار  عالم  خوشدلي  ور  زان که هسـت شيوه   رندي  و  خوش  باشي  عياران  خوش  اسـت از     زبان     سوسـن     آزاده‌ام     آمد     بـه     گوش کاندر   اين   دير   کهن  کار  سبـکـباران  خوش  اسـت حافـظا    ترک   جـهان   گفتن   طريق   خوشدليسـت تا   نپـنداري   کـه  احوال  جهان  داران  خوش  اسـت

صوفي   از   پرتو  مي  راز  نهاني  دانـسـت گوهر  هر  کس  از  اين لعل تواني دانسـت قدر  مجموعه  گل  مرغ  سحر  داند و بـس که  نه  هر  کو ورقي خواند معاني دانست عرضـه   کردم  دو  جهان  بر  دل  کارافـتاده بجز  از  عشق تو باقي همه فاني دانست آن  شد  اکنون  که  ز  ابناي عوام انديشـم محتسب  نيز  در  اين عيش نهاني دانست دلـبر   آسايش   ما   مصلحـت   وقـت  نديد ور   نـه  از  جانب  ما  دل  نگراني  دانسـت سنگ و گل را کند از يمن نظر لعل و عقيق هر   کـه   قدر  نفس  باد  يماني  دانـسـت اي  که  از  دفتر  عقل  آيت  عشـق آموزي ترسـم  اين  نکته به تحقيق نداني دانست مي   بياور   کـه  ننازد  به  گـل  باغ  جـهان هر   کـه   غارتـگري   باد   خزاني  دانسـت حافظ  اين گوهر منظوم که از طبع انگيخت ز     اثر    تربيت    آصـف    ثاني    دانـسـت

در    خرابات    مـغان    گر   گذر   افـتد   بازم حاصـل    خرقـه   و   سـجاده   روان   دربازم حـلـقـه    توبـه    گر   امروز   چو   زهاد   زنم خازن     ميکده     فردا     نـکـند     در     بازم ور   چو   پروانـه   دهد   دسـت   فراغ   بالي جز    بدان   عارض   شـمـعي   نـبود   پروازم صحـبـت   حور   نخواهم  که  بود  عين  قصور با     خيال     تو     اگر     با    دگري    پردازم سر  سوداي  تو  در  سينه  بماندي  پـنـهان چـشـم   تردامـن   اگر   فاش   نگردي   رازم مرغ  سان  از  قفس  خاک  هوايي گشـتـم بـه   هوايي   کـه   مگر   صيد  کند  شهـبازم همـچو  چنگ  ار  به  کناري  ندهي کام دلم از  لـب  خويش  چو  ني  يک  نفسي بـنوازم ماجراي   دل   خون  گشته  نـگويم  با  کـس زان که جز تيغ غمت نيست کسي دمسازم گر  بـه  هر  موي  سري  بر  تن حافـظ باشد همـچو   زلفـت   همـه  را  در  قدمت  اندازم

اي  هدهد  صبا  به  سبا  مي‌فرستـمـت بنـگر  کـه  از  کجا  به  کجا  مي‌فرستمت حيف  است  طايري چو تو در خاکدان غم زين   جا   به  آشيان  وفا  مي‌فرستـمـت در  راه  عشق  مرحله قرب و بعد نيسـت مي‌بينـمـت   عيان  و  دعا  مي‌فرستمت هر  صبح  و  شام  قافلـه‌اي از دعاي خير در  صحبت  شمال  و  صبا  مي‌فرستمـت تا   لشـکر   غمت  نکند  ملـک  دل  خراب جان   عزيز   خود   به  نوا  مي‌فرستـمـت اي  غايب  از نظر که شدي همنشين دل مي‌گويمـت    دعا   و   ثنا   مي‌فرستمـت در   روي   خود   تفرج  صـنـع  خداي  کـن کايينـه     خداي     نـما     مي‌فرستـمـت تا  مـطربان  ز  شوق  منت  آگهي  دهـند قول  و  غزل  به  ساز و نوا مي‌فرستمـت ساقي  بيا  که هاتف غيبم به مژده گفت با   درد  صبر  کن  که  دوا  مي‌فرستـمـت حافظ  سرود  مجلس  ما ذکر خير توست بشتاب هان که اسب و قبا مي‌فرستمت

عـمر   بگذشـت   به  بي‌حاصلي  و  بوالهوسي اي  پـسر  جام  مي‌ام  ده  که بـه پيري برسي چه  شکرهاست  در اين شهر که قانع شده‌اند شاهـبازان     طريقـت     بـه    مـقام    مگسي دوش    در    خيل    غـلامان   درش   مي‌رفـتـم گفـت  اي  عاشق  بيچاره  تو  باري  چه کسي با  دل  خون  شده  چون نافه خوشـش بايد بود هر که مشهور جهان گشت به مشکين نفسي لـمـع    الـبرق    مـن    الـطور    و    آنسـت   به فـلـعـلي       لـک       آت      بشـهاب      قـبـس کاروان  رفـت  و  تو  در  خواب  و  بيابان در پيش وه  که  بس  بي‌خبر  از  غلغل  چـندين جرسي بال   بـگـشا   و   صـفير   از   شـجر   طوبي  زن حيف  باشد  چو  تو  مرغي  که  اسير قـفـسي تا   چو   مجـمر   نـفـسي   دامـن   جانان  گيرم جان   نـهاديم  بر  آتش  ز  پي  خوش  نـفـسي چـند   پويد   بـه   هواي   تو   ز   هر  سو  حافـظ يسر     الـلـه     طريقا    بـک    يا    ملـتـمـسي

فاش  مي‌گويم  و  از  گفته  خود  دلـشادم بـنده   عشقـم   و  از  هر  دو  جهان  آزادم طاير  گلشن  قدسم چه دهـم شرح فراق کـه   در   اين   دامگه  حادثه  چون  افـتادم مـن  ملک  بودم  و  فردوس  برين جايم بود آدم    آورد    در    اين    دير    خراب    آبادم سايه  طوبي  و  دلجويي حور و لـب حوض بـه   هواي   سر   کوي  تو  برفـت  از  يادم نيسـت  بر  لوح  دلم جز الف قامت دوست چـه   کـنـم   حرف   دگر  ياد  نداد  استادم کوکـب   بخـت  مرا  هيچ  منجم  نشناخت يا  رب  از  مادر  گيتي  به  چـه  طالـع زادم تا  شدم  حلقه به گوش در ميخانه عشق هر  دم  آيد  غمي  از  نو  بـه  مـبارک بادم مي خورد خون دلم مردمک ديده سزاست کـه   چرا   دل  به  جگرگوشـه  مردم  دادم پاک  کن  چهره حافظ به سر زلف ز اشـک ور   نـه   اين   سيل   دمادم   بـبرد  بـنيادم

زلـف    بر   باد   مده   تا   ندهي   بر   بادم ناز    بـنياد    مـکـن    تا    نکـني    بـنيادم مي مخور با همه کس تا نخورم خون جگر سر  مکش  تا  نکشد سر به فلـک فريادم زلـف   را   حلقـه   مکن  تا  نکني  دربـندم طره    را   تاب   مده   تا   ندهي   بر   بادم يار   بيگانـه   مـشو   تا  نبري  از  خويشـم غـم    اغيار    مـخور   تا   نـکـني   ناشادم رخ  برافروز  که  فارغ  کني  از  برگ  گـلـم قد    برافراز   کـه   از   سرو   کـني   آزادم شمع  هر  جمع  مشو ور نه بسوزي ما را ياد   هر   قوم   مـکـن   تا   نروي   از   يادم شـهره  شـهر  مشو  تا  ننهم  سر در کوه شور   شيرين   منـما   تا  نـکـني  فرهادم رحم  کن  بر من مسکين و به فريادم رس تا    بـه   خاک   در   آصـف   نرسد   فريادم حافـظ  از  جور  تو  حاشا  که بگرداند روي مـن   از   آن   روز   کـه  دربـند  توام  آزادم

صـنـما  با  غم  عشق  تو  چه  تدبير کنم تا  بـه  کي  در  غم  تو  ناله شبگير کنـم دل  ديوانه  از  آن شد که نصيحت شـنود مـگرش  هـم  ز  سر  زلف  تو  زنجير کنم آن  چه  در  مدت هجر تو کشيدم هيهات در  يکي  نامه  محال است که تحرير کنم با  سر  زلف  تو  مجـموع  پريشاني  خود کو  مجالي  که سراسر همه تقرير کنـم آن   زمان   کارزوي   ديدن   جانـم  باشد در  نـظر  نقش  رخ  خوب  تو  تصوير کنـم گر  بدانم  که  وصال تو بدين دسـت دهد دين  و  دل  را  همه  دربازم و توفير کنـم دور  شو  از برم اي واعظ و بيهوده مگوي مـن  نه  آنم  که  دگر گوش به تزوير کنم نيسـت   اميد  صلاحي  ز  فساد  حافـظ چون که تقدير چنين است چه تدبير کنم

سرو   چـمان   مـن   چرا   ميل  چمن  نمي‌کـند هـمدم   گـل   نـمي‌شود   ياد   سمن  نمي‌کند دي  گله‌اي  ز  طره‌اش  کردم  و از سر فـسوس گفـت  که  اين  سياه  کج گوش به من نمي‌کند تا  دل  هرزه  گرد  من  رفـت  بـه  چين  زلـف  او زان   سـفر   دراز   خود   عزم   وطـن  نـمي‌کـند پيش   کـمان   ابرويش   لابه   همي‌کـنـم   ولي گوش  کشيده است از آن گوش به من نمي‌کند با   همـه   عطـف   دامنت   آيدم  از  صبا  عجـب کز   گذر   تو   خاک   را  مشک  ختـن  نـمي‌کـند چون  ز  نسيم  مي‌شود  زلف  بنفشه  پرشکـن وه  کـه  دلم  چه  ياد  از  آن عهدشکن نمي‌کـند دل   بـه   اميد  روي  او  همدم  جان  نـمي‌شود جان   بـه  هواي  کوي  او  خدمت  تن  نمي‌کـند ساقي  سيم  ساق  من گر همـه درد مي‌دهد کيست که تن چو جام مي جمله دهن نمي‌کند دستـخوش   جـفا  مکن  آب  رخم  که  فيض  ابر بي   مدد   سرشـک   من   در   عدن  نـمي‌کـند کشـتـه   غـمزه   تو   شد   حافظ   ناشنيده  پند تيغ  سزاسـت  هر  که  را  درد  سخن نمي‌کـند

گر  من  از  باغ  تو  يک ميوه بچينم چـه شود پيش   پايي   به  چراغ  تو  ببينـم  چـه  شود يا   رب   اندر   کـنـف   سايه  آن  سرو  بـلـند گر  من  سوخته  يک  دم  بنشينم چـه شود آخر    اي   خاتـم   جـمـشيد   هـمايون   آثار گر  فتد  عکس  تو  بر  نقش نگينم چـه شود واعـظ  شـهر  چو  مهر  ملک  و  شحنه  گزيد مـن   اگر   مـهر   نگاري   بگزينم   چـه  شود عقلم  از خانه به دررفت و گر مي اين است ديدم  از  پيش  که  در  خانه دينـم چـه شود صرف شد عمر گران مايه به معشوقه و مي تا  از  آنم  چه  به  پيش آيد از اينم چـه شود خواجه دانست که من عاشقم و هيچ نگفت حافـظ   ار   نيز  بداند  که  چنينـم  چـه  شود

منـم  کـه  شهره  شهرم  به  عشق  ورزيدن مـنـم    کـه    ديده    نيالودم   بـه   بد   ديدن وفا  کنيم  و  ملامت  کـشيم و خوش باشيم کـه    در   طريقـت   ما   کافريست   رنـجيدن بـه  پير  ميکده  گفتم  که  چيست راه نجات بخواسـت  جام  مي  و  گفت عيب پوشيدن مراد   دل   ز  تـماشاي  باغ  عالـم  چيسـت بـه  دست  مردم  چشم  از  رخ تو گل چيدن به  مي  پرستي  از آن نقش خود زدم بر آب کـه   تا   خراب  کنم  نقـش  خود  پرسـتيدن بـه   رحـمـت   سر   زلـف   تو   واثقم   ور  نه کشش چو نبود از آن سو چه سود کوشيدن عـنان  به  ميکده  خواهيم تافت زين مجلس کـه  وعظ  بي  عملان  واجب است نشنيدن ز    خـط    يار    بياموز    مـهر    با   رخ   خوب کـه  گرد  عارض  خوبان خوش است گرديدن مـبوس